Trong cuộc sống có rất nhiều sự vật hiện tượng xảy ra, đó có thể là một chân lý hay là sự ngộ nhận lầm tưởng tùy thuộc vào nhận thức của mỗi người. Một chân lý là một tiên đề được nhiều người chấp nhận. Nhưng trước khi trở thành chân lý, lúc mới ra đời thì nó cũng đã bị số đông “vùi dập” cho tới khi tính đúng đắn dần được mọi người chấp nhận. Chân lý không hẳn lúc nào cũng đúng đắn và nó có thể bị phá bỏ bất cứ lúc nào.”Mặt trời mọc ở đằng Đông và lặn ở đằng Tây”: trước tới nay mọi người đều cho rằng điều này là chân lý nhưng đó cũng chỉ là một quy ước được chấp nhận rộng rãi mà thôi. Nếu có người cho rằng mặt mọc ở đằng Tây và lặn ở đằng Đông thì họ cũng chẳng sai (nếu họ tin rằng cực Bắc của trái đất nằm ở Nam cực). Einstein luôn đặt câu hỏi trong các giả thuyết chuyển động của Newton cho đến khi tìm ra một định đề của riêng mình mang tên thuyết “tương đối”. Nói như vậy để thấy được rằng trong cuộc sống không có gì là “tuyệt đối” và luôn có chỗ cho những giả thuyết ngược lại. Những giả thuyết ngược này xuất phát từ chính tư duy phản biện(Critical Thinking). Tư duy phản biện là một kỹ năng cần thiết không những đối với học sinh mà còn quan trọng đối với tất cả mọi người. Không phải lời của giáo sư hay sách vở nói thì lúc nào cũng đúng đắn, không phải mọi quyết định của cấp trên lúc nào cũng hợp lý. Chúng ta có quyền hoài nghi và phản biện mọi thứ.

Vậy tư duy phản biện là gì?

Tư duy phản biện (Critical thinking) một quá trình tư duy, lập luận nhằm chất vấn các giả định hay giả thiết. Có rất nhiều định nghĩa nhưng hầu hết đều xoay quanh yếu tố lập luận một cách có hệ thống, rõ ràng.

Nên tránh nhầm lẫn tư duy phản biện với sự phá đám hay bàn lùi. Phản biện là đứng trên một phương diện khác nhìn vào vấn đề, nhận ra điểm yếu để cải thiện cho tốt hơn. Còn bàn lùi cốt chủ yếu là để thể hiện cái tôi cá nhân trong một tập thể và không mang nhiều tính đóng góp. Các câu nói điển hình ở một người hay bàn lùi như: “Tôi thấy rằng ý kiến của anh rất hay nhưng có một cái gì đó không ổn” (nhưng tôi không rõ là cái gì không ổn)” hay “Tôi cho rằng cách làm này của chúng ta sẽ không đi đến đâu(nhưng tôi không biết lý do và tôi cũng chưa tìm ra cách làm khác tốt hơn)”…

Vậy làm thế nào để rền luyện tư duy phản biện?

Cũng giống như bất kỳ kỹ năng nào khác, tư duy phản biện không tự nhiên có được mà cần phải trải qua quá trình luyện tập lâu dài. Một người có trí nhớ tốt và kiến thức bao quát không hẳn là người có tư duy phản biện tốt. Muốn xây dựng cho bản thân một kỹ năng phán xét tốt thì cần tích cực luyện tập những kỹ năng bổ trợ sau:

Trau dồi kiến thức: đây là một hoạt động nhận thức thường xuyên của con người, phân biệt giữa con người và động vật. Chúng ta chỉ có thể tiến bộ khi học tập không ngừng và chẳng bao giờ sự học là đủ. Có một kiến thức sâu rộng chắc chắn sẽ giúp ta nhiều thứ, không phải việc này thì việc khác.

  • Luôn quan sát mọi thứ

Quan sát ở đây không phải chỉ là nhìn mà phải là hiểu. Mỗi người có một trình độ khác nhau trong việc “nhìn hiểu” cũng tương tự như “Nghe” và “Nghe hiểu”, “Đọc” và “Đọc hiểu”. Kết quả của quan sát là sự hiểu về bản chất đằng sau vẻ bề ngoài của sự vật, hiện tượng và mỗi người sẽ có một thế giới quan hoàn toàn khác nhau. Tư duy phản biện bắt nguồn tự việc mỗi sự vật hiện tượng đều có tính hai mặt. Tư duy phản biện giúp ta nhìn thấy khía cạnh mà ít người nhìn thấy được.

  • Luôn nghi ngờ và tự đặt câu hỏi

Khi đã quan sát và nhận thức được vấn đề là gì rồi thì hãy đặt những câu hỏi ngược lại về vấn đề đó. Tại tại như thế này mà không như thế khác? Có cách nào khác tốt hơn không? Làm thế nào mà nó có thể xảy ra được?…

  • Xây dựng tư duy logic

Sau khi có cho mình những câu hỏi “khác biệt” hãy vận dụng tư duy logic của mình để lắp ghép những kiến thức mình có được từ quan sát, học tập để tìm ra câu trả lời. Tư duy logic là khả năng kết nối các mắt xích tưởng như chẳng có liên kết gì với nhau. Tư duy logic và tư duy phản biện không phải là một mà là bổ trợ cho nhau.

  • Tránh cảm tính khi tranh luận

Cuối cùng khi đưa ra lời phản biện hãy tránh những cảm tính mang “cái tôi” cá nhân cũng như những cảm xúc yêu ghét giận hờn dành cho người hay đối tượng bên kia chiến tuyến để tạo ra sự khách quan và sự vô tư nhất cho cuộc tranh luận.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *